Bütçe Yapısı: 50-30-20 Kuralını Uygulamak

Kısa cevap: 50-30-20 kuralı, net gelirinizi üçe böler. Yüzde 50 zorunlu ihtiyaçlara, yüzde 30 isteklere, yüzde 20 tasarruf ve borç kapatmaya gider. Tek bir hesaplama ve üç hesap yeter. Bütçe planlaması 50-30-20 yöntemiyle yapıldığında kalem kalem fiş takibine gerek kalmaz; sadece üç oranı korumanız gerekir.

Kural nasıl çalışır?

Başlangıç noktası harcamanız değil, eline geçen paradır. Yani vergi ve kesintiler sonrası net gelir.

• %50 – İhtiyaçlar: Kira veya konut kredisi, faturalar, market, ulaşım, zorunlu sigortalar, temel sağlık.
• %30 – İstekler: Dışarıda yemek, tatil, hobiler, abonelikler, giyim, teknoloji yenilemeleri.
• %20 – Tasarruf ve borç: Acil durum fonu, yatırım, bireysel emeklilik, asgari tutarın üstündeki borç ödemeleri.

Örnek: net geliri 30.000 TL olan biri için 15.000 TL ihtiyaç, 9.000 TL istek, 6.000 TL tasarruf.

Uygulama: 5 adım

1. Net gelirini yaz. Düzensiz gelir varsa son 6 ayın ortalamasını al. Düşük aylara göre planla.
2. Son 2 ayın harcamasını dök. Banka ve kart ekstrelerini aç. Her satırı ihtiyaç, istek veya tasarruf olarak işaretle.
3. Mevcut oranları hesapla. Muhtemelen 65-30-5 gibi bir tablo göreceksin. Bu normal. Başlangıç noktası bu.
4. Hesapları ayır. Faturaların çıktığı ana hesap, harcama kartı, bir de tasarruf hesabı. Farklı hesap türlerinin faiz ve masraf yapısını karşılaştırmak burada işe yarar.
5. Otomatik talimat kur. Maaş günü tasarruf payını otomatik aktar. Kalanla yaşamayı öğrenmek, ay sonunda artanı biriktirmekten çok daha etkili.

Sınıflandırmada takıldığın yerler

En çok tartışma çıkan kalemler ve pratik cevaplar:

• Market alışverişi: Temel gıda ihtiyaç. Hazır yemek, şarküteri lüksleri, gazlı içecek istek sayılır. Kabaca bölmek yeterli.
• Telefon ve internet: Temel paket ihtiyaç. En üst paket istek.
• Araba: İşe gitmek için zorunluysa yakıt, zorunlu trafik sigortası ve bakım ihtiyaç. İkinci araç istek.
• Sigorta: Sağlık ve zorunlu poliçeler ihtiyaç kısmında durur. Hangi türlerin gerçekten gerekli olduğuna karar vermek, %50 dilimini rahatlatan en hızlı hamlelerden biri.
• Kredi kartı borcu: Asgari ödeme ihtiyaç, üstü tasarruf dilimi. Yüksek faizli borç varken yatırım yerine borcu kapatmak öne geçer.
• Spor salonu: İstek. Sağlık gerekçesi olsa bile bu kalem kolayca kesilebilir olduğu için istek tarafında daha dürüst durur.

Oranlar tutmuyorsa ne yapmalı?

Büyük şehirde kira tek başına gelirin yarısını yiyebilir. Kural o zaman çöpe gitmez, esnetilir.

• 60-20-20: Konut maliyeti yüksekse. Tasarruf oranını koru, isteklerden kıs.
• 50-20-30: Geliri yeterli olan ve birikimi hızlandırmak isteyen için. Emeklilik hedefi geç kalmışsa mantıklı.
• 70-20-10: Geçici bir dönem için. Asgari geçim sınırına yakınsan. Amaç sıfır tasarrufa düşmemek.

Değiştirilmemesi gereken şey tasarruf diliminin varlığı. Miktar küçük olabilir, sıfır olmamalı.

%20'yi nereye koyacaksın?

Sıra önemli. Bu sıralama borç maliyeti ve risk mantığına dayanır:

1. 1 aylık gideri karşılayan küçük bir tampon.
2. Yüzde 30 üstü faizli kredi kartı ve ihtiyaç kredisi borçları.
3. 3-6 aylık gideri karşılayan tam acil durum fonu.
4. İşveren katkısı varsa emeklilik planı.
5. Uzun vadeli yatırım. Burada enflasyonu yenmek ve portföyü çeşitlendirmek asıl mesele.

Sık yapılan hatalar

• Brüt gelirle hesaplamak. Rakamlar şişer, plan ilk ay çöker.
• Yıllık ödemeleri unutmak. Vergi, aidat farkı, poliçe yenilemesi. Bunları 12'ye bölüp aylık ihtiyaç kalemine ekle.
• Her kuruşu takip etmeye çalışmak. Üç oranı izle, yeter. Aşırı detay bırakmaya yol açar.
• Zam gelince istekleri büyütmek. Zammın en az yarısını tasarruf dilimine ekle. Tasarruf oranını artırmanın en kolay anı budur.
• Tek kötü ay yüzünden vazgeçmek. Üç aylık ortalamaya bak.

Aylık 15 dakikalık kontrol

• Üç kategorinin gerçekleşen tutarını yaz.
• Oranları hesapla. Sapma 5 puanı geçtiyse nedenini not et.
• Bir sonraki ay için tek bir düzeltme belirle. Aynı anda beş şey değiştirme.
© 2026 Sigorta Portföyü